Engelli aylıkları, 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında bağlanır.
2022 sayılı Kanunun uygulanmasında 18 yaşını doldurmuş olan;
a) Engel durumuna göre toplam engel oranı % 40 ile % 69 arasında olanlar “engelli”,
b) Engel durumuna göre toplam engel oranı % 70 ve üzeri oranda olanlar ise “başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli”
olarak kabul edilir.
Ayrıca 2022 sayılı Kanun kapsamında 18 yaş altındaki engelli çocukların yakınlarına; sosyal güvencesi olmayan ve hane içinde kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin 1/3’ünden az olması şartı ile engelli yakını aylığı bağlanabilmektedir.
Aşağıdaki bilgiler, 2022 sayılı Kanun ve 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmelik incelenerek derlenmiştir.
Engelli aylığına başvuru: En az %40 oranında engelli olan 18 yaşını doldurmuş vatandaşların, engelli aylığı başvurusu yapmaları için; hane içi gelirinin hane içindeki kişi sayısına bölünmesi sonucu kişi başına düşen geliri asgari ücretin üçte birinden az olması gerekir. 2026 yılı için asgari ücretin üçte biri; 9.358,50 TL’dir. Muhtaçlık değerlendirmesi; hanede yaşayan tüm bireylerin gelirleri, taşınır taşınmaz malları ve harcamaları ile nafaka yükümlülüğü dikkate alınarak yapılmaktadır.
18 yaş üzerindeki engellilerin kendileri, vasileri ya da vekil tayin edilen kişiler, kimlik belgesi ve engelli sağlık kurulu raporu ile yaşadıkları yerdeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına başvuru yapabilir.
20 Şubat 2019 tarihi sonrası sağlık kurulu raporları elektronik olarak temin edildiğinden, bu tarihten sonra düzenlenmiş raporlar, kişilerden talep edilmemektedir. 20 Şubat 2019 tarihi öncesi düzenlenmiş raporlar için raporun aslı belgesi veya raporun alındığı hastane tarafından “aslı gibidir” onaylı ıslak imzalı fotokopisi gerekmektedir.
Ödeme tutarları-2026 yılında;
Ödemeler aylık yapılmaktadır. Ödenen aylık tutarları, Ocak ve Temmuz döneminde, memur aylık katsayısı artışı ile güncellenmektedir.
Engelli yakını aylığı başvuru: Sosyal güvencesi olmayan ve hane içinde kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin 1/3’ünden (2026 yılı için 9.358,50 TL) az olan, 18 yaşından küçük en az %40 oranında engelli olan özel gereksinimli çocukların yakınlarına (annesi, babası ya da yasal vasisi), aylık bağlanması için; kimlik belgesi ve engelli sağlık kurulu raporu ile yaşadıkları yerdeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına başvuru yapabilir. Engelli yakını aylığı alan kişi ile engelli çocuğun, aynı adreste oturması esastır.
Sağlık Kurulu Raporu 20 Şubat 2019 tarihi sonrası ÇÖZGER olarak düzenlenmiş olan çocukların raporları, elektronik olarak temin edildiğinden rapor örneği istenmemektedir. ÇÖZGER’de özel gereksinim düzeyi engel oranı olarak %40’a denk gelen hafif düzeyde özel gereksinimi olanlar ve bunun üzerinde özel gereksinimi olanların başvurusu kabul edilir. ÇÖZGER raporunda sadece “özel gereksinimi var-ÖGV- olanların engel oranı %20-39 olarak kabul edildiğinden; bu çocuklar için başvuru kabul edilmez.
18 yaş altında olup 20 Şubat 2019 tarihi öncesi engelli sağlık kurul raporu almış olanların başvurularında; raporun aslı belgesi veya raporun alındığı hastane tarafından “aslı gibidir” onaylı ıslak imzalı fotokopisi gerekmektedir.
2026 yılı için engelli yakını aylığı tutarı; için 5.103,34 TL’dir.
Engelli aylıklarına yapılan başvurular en geç bir ay içinde sonuçlandırılır.
2022 Aylığı Ödeme Günleri
Doğum tarihinin son rakamı 0 ila 5 olan kişilere her ayın 5’inci günü,
Doğum tarihinin son rakamı 1 ila 6 olan kişilere her ayın 6’ıncı günü,
Doğum tarihinin son rakamı 2 ila 7 olan kişilere her ayın 7’inci günü,
Doğum tarihinin son rakamı 3 ila 8 olan kişilere her ayın 8’inci günü,
Doğum tarihinin son rakamı 4 ila 9 olan kişilere her ayın 9’uncu günü
aylıkları ödenir.
ALO 144 Sosyal Yardımlar: Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları tarafından yürütülen şartlı eğitim/sağlık yardımları, kömür yardımı, gıda yardımı, engelli aylığı, eşi vefat eden kadınlara yapılan yardımlar, tüp bebek yardımı, barınma yardımı vb. yardımlar ile proje destekleri hakkında yapılan her türlü talep, öneri ve şikayetler alınmakta, veri tabanı incelenerek arayan kişiye başvurusunun durumu hakkında bilgi verilmekte, ilgili il/ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına yönlendirme yapılmaktadır. Alo 144 Sosyal Yardım Hattı mesai saatleri arasında hizmet vermektedir. Yurt içinden yapılan aramalar ücretsizdir. Kürtçe ve Arapça ve işaret dili tercümanı hizmeti bulunur. Telefon görüşmesi yapamayan işitme ve konuşma engelli bireylerle 0 549 4412144 nolu hat üzerinden görüntülü görüşme yapılabilmekte ya da bireyler 144 numarasına mesaj yazarak iletişime geçebilirler. Bilgi için bakınız: http://www.alo144.gov.tr/.
Engelli aylıklarında e-Devlet hizmeti: Sosyal yardımlar için e-Devlet kapısı üzerinden başvuru yapılabilmektedir. Ayrıca e-Devlet hizmetleri arasında “Sosyal yardımlar sorgulama” hizmeti de bulunmaktadır.
Soru-Yanıt Olarak Engelli Aylıkları Hakkında Bilgiler
Soru: On sekiz yaş üstü engelli aylığı ( %70 ve üzerinde engelli olanlar için) bağlanma şartları nelerdir?
Yanıt: a) Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde engelli olduklarını ilgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile kanıtlamış olmak.
b) 65 yaşını doldurmamış olmak üzere 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşı olmak.
c) Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmamak.
d) Uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışmamak.
e) Nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olmamak.
f) Her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden az olduğu ya da aynı tutardan fazla gelir sağlamasının mümkün olmadığı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) tarafından tespit olunarak ihtiyacı olduğuna karar verilmiş olmak.
Soru: On sekiz yaş üstü engelli aylığı ( %70 ve üzerinde engelli olanlar için) tutarı nasıl hesaplanır?
Yanıt: Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde en az % 70 oranında engelli olanlara on sekiz yaş üstü engelli aylığı ihtiyaç hâli devam ettiği müddetçe (4.860) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda ödenir.
Soru: On sekiz yaş üstü engelli aylığı (% 40 ile % 69 arasında engelli olanlar için) bağlanma şartları nelerdir?
Yanıt: a) İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlamış olmak.
b) 65 yaşını doldurmamış olmak üzere 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşı olmak.
c) Talebine rağmen Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olmak.
d) Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmıyor olmak.
e) Uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışmıyor olmak.
f) Nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olmamak.
g) Her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden az olduğu ya da aynı tutardan fazla gelir sağlamasının mümkün olmadığı Vakıf tarafından tespit olunarak ihtiyacı olduğuna karar verilmiş olmak.
Soru: On sekiz yaş üstü engelli aylığı (% 40 ile % 69 arasında engelli olanlar için) aylık tutarı nasıl hesaplanır?
Yanıt: Yukarıdaki şartları taşıyan %40-69 arasında engelli olanlara Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından ihtiyacı olduğuna karar verilenlere ihtiyaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Soru: Engelli aylığı alanlar genel sağlık sigortası (GSS) primi öderler mi?
Yanıt: 18 yaş üstü engelli aylığı alanlar Genel Sağlık Sigortalısı sayılırlar ve primleri SGK tarafından ödenir. Bu durum, eski yeşil kartlı gibi olmaktır.
Soru: On sekiz yaş altı engelli yakını aylığı bağlanma şartları nelerdir?
a)18 yaşını doldurmamış Türk vatandaşı olmak.
b) Nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olmamak.
c) Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmamak.
d) Uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışan durumunda kendisine bakmakla yükümlü bir yakını bulunmamak.
e) İlgili mevzuatı çerçevesinde yetkili hastanelerden alınacak sağlık kurulu raporu ile toplam olarak en az % 40 oranında engelli oldukları kanıtlanmış olmak. ÇÖZGER raporu olanlar için “ÖGV” (özel gereksinimi var) ibareli 1’inci kategori hariç diğer kategoriler bu kapsamdadır.
f) Engelli yakınlarının bakımını fiilen yürüten kişinin Türk vatandaşı olması.
g) Her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden daha az olduğu ya da aynı tutardan fazla gelir sağlamasının mümkün olmadığı Vakıf tarafından tespit olunarak ihtiyacı olduğuna karar verilmiş olmak.
Soru: On sekiz yaş altı engelli yakını aylığı tutarı nasıl belirlenir?
Yanıt: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe ve bakım ilişkisini fiilen gerçekleştirmeleri kaydıyla, (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
Soru: On sekiz yaş altı engelli yakını aylığı alanlar sigortalı sayılır mı?
Yanıt: 18 yaş altı tüm çocuklar, zaten genel sağlık sigortalısı sayılırlar. Çocuk adına engelli yakını aylığı alan kişi de aylık aldığı sürece genel sağlık sigortalısı sayılır.
Soru: 2022 sayılı Kanın kapsamında aylık bağlananlar, başka sosyal yardımlardan yararlanabilir mi?
Yanıt: 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan aylıklar, düzenli sosyal yardım sayıldığından engelli aylığı alanların, elektrik faturalarında indirimden yararlanma hakları da olur. Konu hakkında bilgi için sitemizin “Vakıf Aylığı ( Muhtaç Aylığı) ve Diğer Sosyal Yardımlar Hakkında Bilgi” başlığındaki yazımızı okumanızı öneririz.
Ayrıca https://www.aile.gov.tr/sygm/programlarimiz/sosyal-yardim-programlarimiz/ linkinden sosyal yardım programlarına bakmanızı öneririz.
Soru: Aynı hanede birden fazla engelli varsa engelli aylıkları ve evde bakım aylıkları gelir hesabına dahil edilir mi?
Yanıt: Aynı hanede, birden fazla engelli aylığı bağlanacak kişi varsa, bir engelli bireyin aldığı engelli aylığı, diğer aylık bağlanacak kişi için yapılacak gelir hesabına dahil edilmez.
Aynı hane içinde evde bakım aylığı alınıyorsa, evde bakım aylığı, engelli aylıklarının gelir hesabında dikkate alınır, gelire dahil edilir.
Soru: Engelli aylığı alan kadının eşi vefat ettiğinde Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik Yardımdan yararlanabilir mi?
Yanıt: Engelli aylığı bağlanmış kadın, aynı zamanda Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik Yardımdan faydalanamaz. Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik Yardım, engelli aylığından azdır (1.500 TL) ve 2 ayda bir ödenir. Bu nedenle engelli aylığına devam etmesi gerekir.
Soru: Engelli yakını aylığı alan anne-babanın boşanması durumunda nelere dikkat edilir?
Yanıt: Anne babanın boşanma durumunda; aylığı, velayeti alan ebeveyn alır. Boşanma öncesi aylık alan, velayeti almamış ise velayeti alan ebeveyn, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına başvurarak aylığı üzerine alır.
Soru: Engelli çocuğun yakını da engelli ise bu durum aylık bağlanmasına engel midir?
Yanıt: Engelli yakınının kendisi %40-69 arasında engelli ise engelli yakını aylığı alabilirken engel oranı %70 ve üzerinde ise engelli yakını aylığı alamaz.
Soru: Engelli yakını bağlanmışsa bu aylık ömür boyu devam eder mi?
Yanıt: Hayır. Engelli yakını aylığı, çocuk 18 yaşını doldurduğunda kesilir. Bu durumda engelli kişi adına “engelli aylığı” bağlanması için başvuru yapılabilir. Gerekli şartları sağlaması halinde, engelli kişinin kendi adına engelli aylığı bağlanır.
Soru: Engelli aylığı ve yaşlı aylığı birlikte alınır mı?
Yanıt: Hayır, alınamaz. Engelli kişinin yaşlılık aylığını hak etmesi durumunda; 65 yaşından önce engel oranı %40-69 arasında ise engelli aylığına devam eder. Yaşlılık aylığından faydalanan kişinin engel oranı %70 ve üzerinde ise; talebi halinde yaşlılık aylığı engelli aylığına dönüştürülür. %70 oranının altında ise sadece yaşlı aylığı bağlanabilir. 65 yaşından önce %40-69 arası engelli aylığı bağlananların aylığının ödenmesine devam olunur. Engelli aylığı ve yaşlılık aylığı aynı Kanun kapsamında (2022 sayılı Kanun) bağlandığından kişi, her ikisini birden alamaz.
Soru: Yaşlı aylığı nedir?
Yanıt: Yaşlı aylığı; sosyal güvencesi olmayan 65 yaş üzerindeki vatandaşlara, 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanır. Gelir hesabında; aylık bağlanacak kişinin kendisi ve eşi dikkate alınarak kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin 1/3’ünden az olması gerekir. Başvuru, 65 yaş üstü kişiler tarafından ya da vekaletname ile yaşlı adına sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına yapılır. Zihinsel yetersizliği ya da demans hastalığı varsa; yasal vasi başvuru yapar. 2026 yılı için yaşlı aylığı 6.393,02 TL olarak ödenir.
Soru: Aynı Kanun ile bağlandığına göre engelli ve yaşlı aylıkları için hane gelir tespiti aynı mıdır?
Yanıt: Hayır, aynı değildir. Yaşlı aylığında sadece yaşlı bireyin kendisi ve varsa eşinin geliri dikkate alınıp hanede yaşayan diğer kişiler hesaba dahil edilmez iken engelli aylıklarında, engelli kişinin ve hanede birlikte yaşadığı herkesin geliri dikkate alınır. Yaşlılar ile ilgili gelir tespiti, 2016 yılına dek engelliler gibi yapılırken 2016 yılında yapılan yasal düzenleme ile hanede birlikte yaşadığı kişiler, gelir hesabından çıkartılmıştır.
Soru: 2022 sayılı Kanun ile ödenen engelli aylıklarının bağlanmasında hane içi gelir ölçümü nedir?
Yanıt: Hane içi gelir ölçümünde şehir dışında öğrenim gören çocuklar dâhil olmak üzere, aralarında akrabalık bağı bulunsun ya da bulunmasın adrese dayalı nüfus kayıt sistemine göre aynı konut ya da aynı konut bölümüne kaydedilmiş kişi veya kişilerden sosyal inceleme raporu ile birlikte yaşadığı tespit olunanların gelirleri hane gelirine dâhil edilir.
Soru: 2022 sayılı Kanun’da engelli aylığı bağlanması şartları arasında yer alan nafaka yükümlüsü ne demektir?
Yanıt: Nafaka yükümlüsü; altsoy akrabalar, üstsoy akrabalar ve refah durumlarına göre kardeşlerini ifade eder. Nafaka bağlanmış olanlara ve nafaka bağlanması muhtemel olanlara aylık bağlanmaz.
Soru: Engelli aylığı bağlanması için nereye başvuru nereye yapılır?
Yanıt: Başvurular, kişilerin adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde kayıtlı ikametgâhının bulunduğu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına yapılır. Ayrıca e-Devlet üzerinden de başvuru yapılır.
Soru: Engelli aylıkları için başvuruyu kimler yapabilir?
Yanıt: Başvuruların şahsen ve yazılı olması esas olmakla birlikte başvuru işleminin kanunî temsilciler tarafından yapılması hâlinde mahkemeden alınmış vasi karar örneği, vekil tarafından başvuru yapılması hâlinde vekâletname örneği başvuru formuna eklenir.
18 yaşından küçük engelli yakınlarına aylık bağlanabilmesi için kanuni velisi olan anne ya da baba başvuruda bulunabilir. Boşanma durumunda velayetin verildiği kişi tarafından mahkemeden alınmış olan velayet belgesi ile başvuruda bulunulabilir
Soru: Engelli aylıklarının başvurusunda gerekli belgeler ve işlemler nelerdir?
Yanıt: Engelli aylıkları ve 18 yaş altı engelli yakını aylığı başvurularında aşağıdaki belgeler istenir.
a) Engelli sağlık kurulu raporunun aslı ya da noter/hastane başhekimliği tarafından onaylı sureti veya Sağlık Bakanlığı veri tabanından elektronik olarak paylaşılan rapor bilgileri kabul edilir. Bununla birlikte engelli sağlık kurulu raporu suretlerine Vakıf Müdürlerince, aslının ibraz edilmesi kaydıyla “aslı gibidir” onayı verilir.
b) 18 yaş altı engelli yakını aylığı başvurularında; engelli sağlık kurulu raporunun yanında, kanuni velisinin olmadığı durumlarda atanmış vasilere ilişkin mahkemece verilmiş vesayet kararının aslı ya da noter tarafından onaylı sureti istenir. Bununla birlikte vesayet kararı suretlerine Vakıf Müdürlerince, aslının ibraz edilmesi kaydıyla “aslı gibidir” onayı verilir.
Açıklama: Raporlar, 20 Şubat 2019 tarihi sonrası alınmış ise, elektronik sistemden teyit edileceğinden rapor örneğine gerek yoktur. Yine de rapor örneği almak isteyenler, e-nabız sisteminden rapor suretini alabilir.
c) Başvuruda bulunan kişilere mutlaka Başvuru Alındı Belgesi verilir.
d) Başvuruda bulunan kişilerden gelir durumlarının tespiti için belge istenmemesi esastır.
e) Engelli olarak başvuruda bulunan ancak engelli raporu olmayan vatandaşlara ücretsiz engelli sağlık kurulu raporu uygulamasından faydalanabilmeleri için Vakıf Müdürü tarafından imzalanan sevk kâğıdı verilir.
f) On sekiz yaşını dolduran % 70’in altında engelli olup başvuruda bulunanların Türkiye İş Kurumuna başvuruları sistem aracılığıyla yapılır.
g) Başvuruda bulunanlara ait sosyal inceleme; başvuru formunda beyan edilen bilgiler ile merkezi veri tabanlarından yapılan sorgulamalar doğrultusunda elde edilen bilgilerin doğrulanması ve hanenin genel durumunun mahallinde tespit edilmesi amacıyla, Vakıf personeli tarafından başvuruda bulunanın ikametgâhına ve çevresine gidilmek ve hane ziyaret bilgi formu doldurulmak suretiyle gerçekleştirilir.
Aylık almaya hak kazanan kişilerin sosyal incelemeleri her yıl yenilenir.
Soru: Engelli aylıklarına başvuruda önemli hususlar nelerdir?
Yanıt: Aylıklar aylık dönemler halinde peşin olarak ödenir. Bu ödemeler; hak sahiplerinin kendilerine veya durumlarına göre vekillerine, vasilerine, kayyumlarına veya velilerine yapılır.
Kişinin vasisi olması kişiye ayrıca aylık bağlanmasına engel teşkil etmez.
Engelli aylıklarına ilişkin tüm iş ve işlemler, başvuru tarihinden itibaren en geç bir ay içinde tamamlanır.
Aylık bağlanan kişilerin aylığa hak kazandıkları tarih, başvuru tarihini takip eden aybaşıdır.
Soru: İşsizlik aylığı alanlar, engelli aylığı alabilir mi?
Yanıt: İşsizlik aylığı alanlar engelli aylığı alamazlar. İşsizlik ödeneği bittiğinde yeniden çalışmaya başlamayanlar; gerekli şartların sağlanması halinde engelli aylığı için başvuru yapılabilir.
Soru: Evde bakım aylığı alanlar aynı zamanda engelli aylığı alabilir mi?
Yanıt: Evde bakım aylığı alanların engelli aylığı alamayacaklarına dair yasal bir hüküm yoktur. Evde bakım aylığı, hane gelirine dâhil edildiğinden, kişi başı gelir asgari ücretin üçte birinden az ise bu kişi engelli aylığı da alabilir.
Soru: Engelli aylıkları hangi hallerde geçici olarak durdurulur?
Yanıt: a) Aylık almakta iken ikametgâhını başka Vakfın görev alanına girecek şekilde değiştirenlerin (başka il ya da ilçelere taşınma) aylıkları geçici olarak durdurulur. Kişilerin 1 yıl içinde yeni ikametgâhlarındaki ilgili Vakfa başvurmaları gerekmekte olup ihtiyaçlık durumlarının devam ettiğinin Mütevelli Heyeti tarafından tespiti halinde aylıkları durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak hak ettiği aylıklar takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.
b) Süreli raporu bulunanlar için, raporun Sağlık Bakanlığı veri tabanından temin edilemediği durumlarda, rapor süresi dolmasına rağmen yeni raporunu Vakfa teslim etmeyenlerin aylıkları geçici olarak durdurulur. Rapor süresinin dolum tarihinden itibaren bir yıl içinde yeni rapor getirilmesi halinde geçici olarak durdurulmuş olan aylıklar, durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.
Soru: Engelli aylıkları hangi hallerde kesilir?
Yanıt: a) Ölüm: Ödeme dönemleri öncesi sistem aracılığıyla yapılan merkezi sorgulamalar neticesinde öldüğü tespit edilenlerin aylıkları sistem tarafından feshedilir. Ancak kişinin ölmeden önce hak etmiş olduğu aylıklar, varisleri tarafından noterden ya da mahkemeden alınmış veraset ilamı (mirasçılık belgesi) ve Veraset İntikal Vergisinden muaf olunduğuna ya da ödendiğine dair belge ile talep edilmesi halinde “Varis Eklenmesine” şeklinde Mütevelli Heyet Kararı alınarak izleyen ilk ödeme döneminde ödenir.
b) Feragat (Aylık almaktan vazgeçmek).
c) 18 yaş altı engelli yakını aylığı alanlar için engellinin 18 yaşını doldurması.
ç) 18 yaş altı engelli yakını aylığı alanlar için bakıcı ile bakılanın aynı hanede ikamet etmediğinin veya aynı hanede ikamet etse dahi fiili bakımın gerçekleşmediğinin ya da aylığın engelli için kullanılmadığının tespit edilmesi.
d) Türk vatandaşlığından çıkarılma ya da Türk vatandaşlığı muhafaza edilmeksizin yabancı memleket uyruğuna girilmesi.
e) Engelli bireyin sigorta kollarından her hangi birinden işe girmesi.
f) Kamu veya özel kurum ve kuruluşlarda iaşe ve ibateleri dâhil olmak üzere sürekli bakımlarının yapılması.
g) Malları ve gelirleri devredilerek bir sözleşmeyle gerçek veya tüzel kişilerce kendilerine bakılıyor olunması.
h) Nafaka alabilecek olması ya da ihtiyaçlık sınırına eşit veya üzerinde hane içinde kişi başına düşen gelir elde edebilecek olması ya da başka sebeplerle ihtiyacı olma halinin ortadan kalktığının tespit edilmesi.
ı) Aylığın 10 ay boyunca aralıksız olarak alınmaması.
I) Bu tespitlerden birinin yapıldığı tarihi takip eden ilk ödeme döneminin başından itibaren kesilir.
Peşin verilen gelir ve aylıklar durum değişikliği veya ölüm halinde geri alınmaz. Ancak, aylık bağlama ile ilgili geçim şartının kalkması halinde, aylıklar bu şartın kalktığı tarihi takip eden dönem başından itibaren kesilir.
Soru: Aylığı kesilenler, yeniden aylık başvurusunda bulunduklarında engelli raporunu yenilemek zorunda mı?
Yanıt: Aylığı kesilenlerin yeniden aylık talebinde bulunmaları halinde başvurular yeni başvuru olarak değerlendirilir. Engelli sağlık kurulu raporu geçerlilik süresi “sürekli” olanların kesilme tarihinden itibaren beş yıl içerisinde aylık talebinde bulunmaları halinde rapor istenmez. Dosyadaki rapor, başvuruda kullanılacağından, rapor istenmeyeceğine göre, rapor yenilenmesi de talep edilemez. Aylığın kesilmesinin üzerinden 5 yıldan fazla zaman geçmiş ise mevcut geçerli raporla başvuru yapılabilecek, sürekli rapor yenilenmeyecektir.
Soru: Aylığın 10 ay boyunca aralıksız alınmamasını durumunda ne yapılır?
Yanıt: Ödeme dönemleri öncesi sistem aracılığıyla yapılan merkezi sorgulamalar neticesinde aylığı bir yıl boyunca aralıksız olarak almadığı tespit edilenlerin aylıkları sistem tarafından aylığın alınmadığı ilk dönem başından itibaren feshedilir. Vatandaşlar tarafından zamanında çekilmediği/çekilemediği için kuruma iade edilen aylıklar, kişinin talep etmesi halinde Vakıf görevlisi tarafından “iade ekleme” menüsü kullanılarak takip eden ilk ödeme döneminde ödenir. Yapılan bu ödemelerde Mütevelli Heyet Kararı gerekmemekte, bu işlem Mütevelli Heyet Toplantısı gündemine bilgi olarak sunulmaktadır.
Soru: Engelli aylığı alırken engel oranı değişenler hakkında nasıl işlem yapılır?
Yanıt: Toplam engel oranı, engelli aylığı tutarında artış yapılmasını gerektirecek şekilde artanların aylıkları, engelli sağlık kurulu raporunun Vakıf kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden dönem başından itibaren artırılır. Örneğin; engel oranı %60 iken %75’e çıkan kişinin engelli aylığı 5.103,34 TL’den 7.655,01 TL’ye yükseltilir.
Toplam engel oranı, aylık türünü değiştirecek şekilde azalanların aylıkları, engelli sağlık kurulu raporunun düzenlenme tarihini takip eden dönem başından itibaren azaltılır. Raporun, Sağlık Bakanlığı veri tabanından temin edilemediği durumlarda, rapor tarihinden itibaren üç ay içinde yeni raporunu Vakfa teslim etmeyenlerin aldıkları yersiz ödemeler daha sonra ödenecek aylıklardan 1/4 oranında mahsuben tahsil edilir. Borçların mahsup yoluyla tahsil imkânının kalmaması halinde Bakanlık tarafından takibi sağlanır.
Soru: Engelli aylığı alırken engel oranı %40’ın altına düşenler hakkında nasıl işlem yapılır?
Yanıt: Toplam engel oranı, 2022 sayılı Kanuna göre aylık bağlanması gereken oranın altına düşenlerin aylıkları engelli sağlık kurulu raporunun düzenlenme tarihini takip eden dönem başından itibaren kesilir. Raporun, Sağlık Bakanlığı veri tabanından temin edilemediği durumlarda, rapor tarihinden itibaren üç ay içinde yeni raporunu Vakfa teslim etmeyenlerin aldıkları yersiz ödemeler için ödeme tarihinden tahsil tarihine kadar geçen süre için kanuni faizi ile birlikte Bakanlık tarafından borç tahakkuk ettirilir ve takibi sağlanır.
Soru: Engelli aylıklarında hangi durumların yaşanması halinde bildirim yükümlülüğü vardır?
Yanıt: 1- Aylık almakta olanlar veya aylık sahiplerinin eş, anne, baba, vasi, kayyum, veli veya vekilleri, aylıkların kesilmesini gerektiren durumları üç ay içinde Vakfa bildirmekle yükümlüdürler.
2- Bu yükümlülüğe uymayarak yersiz aylık tahsilinde bulunanlara ödenmiş olan aylıklar için ödeme tarihinden tahsil tarihine kadar geçen süre için kanuni faizi ile birlikte Bakanlık tarafından borç tahakkuk ettirilerek, takip ve tahsili sağlanır. Süresi içinde bildirim yükümlülüğüne uyulmuş olmakla veya aylık hakkından feragat talebinde bulunulmakla birlikte, süresinde aylık kesme işlemi yapılmayarak aylıkların ödenmeye devam olunması durumunda geri tahsil olunacak aylık tutarları için kanuni faiz veya Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) aylık değişim oranlarına göre ayrıca bir fark alınmaz.
Soru: Fazla veya yersiz ödenmiş aylıkların geri alınmasında nasıl işlem yapılır?
Yanıt: 1- Aylığının kesilmesi gereken ödeme dönemi başından itibaren her ne suretle olursa olsun, fazla veya yersiz ödenen aylıklar ile borcun faizi, borcun tahsilinden önce aynı kişiye tekrar aylık bağlanmış olması durumunda aylıklarından kesilir.
2- Borçların mahsup yoluyla tahsil imkânının kalmaması halinde Bakanlık tarafından takip ve tahsili sağlanır.
3- Aylığın kesilmesi gereken durumların üç aylık bildirim süresi tamamlanmadan Vakıf tarafından ya da Sistem tarafından tespiti halinde geri tahsil olunacak aylık tutarları için kanuni faiz veya Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) aylık değişim oranlarına göre ayrıca bir fark alınmaz.
4- Gerçeğe uygun olmayan belgeleri düzenleyen ve kullananlar hakkında genel hükümlere göre ceza kovuşturması yapılması için Bakanlık tarafından Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Bu belgeleri düzenleyenlerin kamu görevlisi olması durumunda, haklarında ayrıca idari soruşturma açılır.
Soru: Engelli aylıkları haczedilir mi?
Yanıt: 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan aylıklar kişinin rızası olsa bile haczedilemez, başkasına devir ve temlik (başkasının malı olarak verme) edilemez.
Soru: Engelli kişiye yetim aylığı bağlanması gerektiğinde hangi işlem yapılır?
Yanıt: SGK’dan yetim olarak aylığı alıp aynı zamanda engelli aylığı alanların; yetim aylığı engelli aylığından düşük ise; aradaki fark ilgili sosyal güvenlik kurumu tarafından ödenir. Bu kişiler SGK’ya başvurmalıdır.
Soru: Engelli aylıklar için muhtaçlık hesabında hangi gelirler hesaba katılır?
Yanıt: Muhtaçlık hesabında dikkate alınacak gelir, servet ve harcamalar şunlardır:
1) Tespit veya beyan edilen aylık net aylık, ücret, nafaka, yevmiye ve her ne ad altında olursa olsun elde edilen diğer gelirlerin yıllık tutarının aylık ortalaması,
2) Hanenin ikamet ettiği konut haricinde diğer konutları için takdir edilen veya beyan edilen rayiç bedelinin 240'ta biri ve takdir edilen veya beyan edilen aylık kira getirisinin toplamı,
3) İkamet edilen konut haricindeki konut için kira geliri elde edilmiyorsa veya kira geliri beyan edilmiyorsa konutun rayiç bedelinin 120'de biri,
4) Dükkânlar için takdir edilen veya beyan edilen rayiç bedelin 240'ta biri ve takdir edilen veya beyan edilen aylık kira getirisinin toplamı,
5) Dükkân için kira geliri elde edilmiyorsa veya kira geliri beyan edilmiyorsa dükkânın takdir edilen veya beyan edilen rayiç bedelinin 120'de biri,
6) Hanenin depo, arsa, arazi, tarla ve benzeri için rayiç bedelin 240'ta biri ve takdir edilen veya beyan edilen zirai/ticari/kira ve benzeri getirilerinin toplamı,
7) Hanenin binek aracı için (ÖTV istisnalı araç dışındakiler) aracın kasko veya rayiç bedelinin 120'de biri,
8) Hanenin ticari/zirai amaçlı aracı için aracın kasko bedelinin 120'de biri, kasko bedelinin belirlenememesi halinde ise rayiç bedelinin 120'de biri ile bu araçların takdir edilen veya beyan edilen aylık zirai, ticari, kira ve benzeri getirilerinin toplamı,
9) Hanenin büyük ve küçükbaş hayvanları için il/ilçe gıda tarım ve hayvancılık müdürlüklerinden temin edilen yıllık getiri miktar mm aylık tutarı,
10) Hanenin tespit veya beyan edilen banka mevduatı gibi menkul serveti için faiz oranına göre hesaplanacak aylık getirisinin iki katı tutarı,
11) 2022 sayılı Kanun gereğince bağlanan aylıklar yani hanedeki engelli ve yaşlılık aylıkları hesaba katılmaz. Ancak evde bakım ödemeleri dâhil, sürekli ve düzenli olarak alman şartlı eğitim yardımı, şartlı sağlık yardımı, eşi vefat etmiş kadınlara yönelik yardım, burs, harçlık gibi nakdi olarak verilmekte olan sosyal yardımların aylık ortalaması,
12) Yıllık tarımsal destek geliri tutamım aylık ortalaması,
13) Aynı hanede ikamet etmemesine rağmen nafaka yükümlüleri tarafından sağlanan destek tutarı,
14) Uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışanların gelirleri (haneye giren tüm aylıklar),
15) Diğer gelirlerin toplamının aylık ortalaması,
Soru: Gelir hesabında hanenin harcama durumu nasıl değerlendirilir?
Yanıt: Hanenin harcama durumu; emsal kira bedeli hariç gıda, giyim, ısınma, eğitim, sağlık, ulaşım, eğlence ve benzerlerine yapılan yıllık ödemelerin aylık ortalaması dâhil edilerek yapılan hesaplama ile belirlenir. Buradan; oturulan evin kira kontratında yazılı olan değil, evin bulunduğu çevreye göre, sosyal inceleme ekibince tespiti yapılan emsal kira bedelinin anlaşılması gerekir. Yani hane gelirinden düşülecek tek gider; emsal kira bedelidir. Hanede kredi borcu ödemeleri, haciz ödemeleri gibi giderler dikkate alınmaz ve gelirden düşürülmez.
Harcamalar, hanenin gelir seviyesinin bir göstergesi olarak dikkate alınır. Emsal kira bedeli hesaplanacak gelir tutarından çıkarılır. Ancak diğer giderler hiçbir şekilde çıkarılamaz
Hanenin tespit/beyan edilen harcamalarının hane gelirinin toplamına göre tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir.
Hane gelirinin toplamı beyan/tespit edilen harcama düzeyinin üzerinde olması durumunda harcamalar gelire eklenmez.
Soru: Engellilerin aldıkları ÖTV istisnalı araçları için değerlendirme nasıl yapılır?
Yanıt: Vergi indirimlerinden faydalanılarak alınan ve engelli adına kayıtlı olan araçlar için aracın değerinin engelli aylığı bağlanıp bağlanmayacağına nasıl etki edeceğine Mütevelli Heyeti karar verecektir.
Soru: Aylık başvuruları hakkında nasıl bilgi alınabilir?
Yanıt: Ayrıca Alo 144 ü arayarak başvuru hakkında, başvurunuzun takibi ve aylığınız ile ilgili sorunlar hakkında bilgi alınabilir. Ayrıca e-Devlet üzerinden sosyal yardımlar başvurusu ve takibi yapılabilir.
Engelsizkariyer.com için hazırlayan: Sosyal Hizmet Uzmanı Ayşe Sarı | SAHİMSEN Engelliler Komisyon Başkanı | Engelsizkarilyer.com Engelli Hakları Danışmanı
Engelsizkariyer.com’u kaynak göstermeden kopyalanması yasaktır. Copyright © 2026 Tüm Hakları Saklıdır.
