Engelsiz Kariyer Logo  
Sosyal Güvenlik Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

 
Kamu ve Özel Sektör'de çalışanların Sosyal Güvenlik hakkında merak ettiği ve bilmesi gereken tüm sorular ve cevapları.

 

1. Soru: Tedavi giderlerini kendi imkânları ile karşılayamayan ve sosyal güvenlik kapsamında bulunmayan özürlü vatandaşların tedavi giderleri nasıl karşılanmaktadır?

Cevap: Bu durumdaki vatandaşlarımızın sağlık kuruluşlarındaki tedavi giderlerinin karşılanabilmesi; 3816 sayılı Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanun, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Kanunu kapsamında mümkün olmaktadır.

Yukarıda belirtilen kanunlar kapsamındaki sağlık yardımlarından faydalanabilmek için gerekli belgeler ile birlikte ikamet edilen yerin Mülkî İdare Amirliği`ne başvurulması gerekmektedir.

2. Soru: Kamu sektöründe ve özel sektörde çalışan özürlülerin gelir vergisinde sakatlık indiriminden yararlanabilmeleri için yapacakları işlemler nelerdir?

Cevap: Gelir vergisinde "sakatlık indiriminden" yararlanmaya  ehil özürlü ve özürlü yakınları, nüfus kağıdının örneği ve çalıştığı işyerinden alacağı belge ile birlikte illerde Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne, bağımsız Vergi Dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, diğer ilçelerde Mal Müdürlüğüne bir dilekçe ile başvuracaktır.

3. Soru: Gelir vergisinde "sakatlık indirimi"nden yararlanmak isteyenlerin hangi belgeleri hazırlamaları gerekmektedir?

Cevap: Sakatlık indiriminden yararlanmak isteyenlerin dilekçe ekinde bulunduracakları belgeler şunlardır:

Özürlü hizmet erbabı için:

a)Çalıştığı işyerinden alacağı hizmet erbabı olduğunu gösterir belge,
b)Nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf.

Hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler için:

a)Ücretlinin çalıştığı işyerinden alacağı hizmet erbabı olduğunu gösterir belge,
b)Özürlü kişilerin nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf
c)Özürlü kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge.

Özürlü serbest meslek erbabı için:

a)Vergi kimlik numarasını gösteren belge,
b)Nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf.

Serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler için:

a)Serbest meslek erbabının vergi kimlik numarasını gösteren belge,
b)Özürlü kişilerin nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf,
c)Özürlü kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge.

Sakatlık indiriminden yaralanma hakkına sahip basit usulde vergilendirilen özürlüler için:

a)Vergi kimlik numarasını gösteren belge,
b)Nüfus cüzdanı örneği ve üç adet fotoğraf.

4. Soru: Gelir vergisinde "sakatlık indirimi"nden kimler yararlanabilmektedir?

Cevap: Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabı,

- Özürlü serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan serbest meslek erbabı,

- Basit usulde vergilendirilenlerden, tüccar ve ücretli durumuna girmeksizin, imalat, tamirat ve küçük sanat işleri ile uğraşan, (ilk madde ve yardımcı malzeme müşteriye ait olarak faaliyet gösteren terzi, tamirci, marangoz gibi) özürlüler yararlanmaktadırlar.

5. Özürlü işçi statüsünde çalışanların erken emeklilikten yararlanma şartları nelerdir?

Cevap: a) Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce bu Kanunun ilgili maddesine göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya arızası bulunan ve bu nedenle malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılar, yaşları ne olursa olsun en az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar.

b) Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılardan; ilgili mevzuatı uyarınca, I. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, II. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az on altı yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4320 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, III. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az on sekiz yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4680 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar. Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanması dolayısıyla yaşlılık aylığına hak kazanarak yaşlılık aylığı alanlar Kurumca kontrol muayenesine tâbi tutulabilir. Ayrıca SGK dönemiyle kademeli geçiş söz konusu olduğundan sigortaya giriş tarihi itibariyle emeklilik pirim günü değişebilir.

6. Özürlü memur statüsünde çalışanların erken emeklilikten yararlanma şartları nelerdir?
 
Cevap: Özürlülük mevzuatı hükümlerine göre Devlet Memurluğuna alınanlardan en az 15 yıl fiilî hizmeti bulunanların istekleri üzerine emekli aylığından yararlanabilirler. Ancak özürlü olmalarına rağmen ilgili mevzuat uyarınca işe alınmayanlar bu haklardan yararlanamazlar. Fakat SGK döneminden sonra işçiler, memurlar ve kendi hesabına çalışanlar 01.10.2008 tarihinden itibaren aynı hükümlere tabi oldular.
 
7.Soru: Emeklilik işlemleri için hangi kurumlara başvurulmalıdır?
 
Cevap: Emeklilik işlemlerinden, Memur olarak çalışanlar Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün, İşçi olarak çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğünün, Serbest Meslek Erbabı olanlar BAĞ-KUR Genel Müdürlüğünün ilgili birimlerine müracaat etmeleri gerekmektedir. Bu üç kurum sosyal güvenlik kurumu olarak değişmiştir.
 
8. Soru:  İşçi statüsünde çalışanların malûlen emeklilikten yararlanma şartları nelerdir?
 
Cevap: Malûl sayılanlardan;
Toplam olarak 1800 gün veya en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup sigortalılık süresinin her yılı için ortalama 180 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olması şartıyla malûllük aylığından yararlanabilmektedirler.

9. Soru: İşçi statüsünde çalışanlar hangi koşullarda malûl sayılmaktadır?

Cevap: Çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirdiği tespit edilen; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60 kaybeden ve çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirmiş düzeyde sayılmayanlardan yapılan tedavi sonucunda, kurum sağlık tesisleri kurullarınca düzenlenecek raporlarda çalışabilir durumda olmadığı belirtilen sigortalı malûl sayılır. Ancak; sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya arızası bulunduğu, önceden veya sonradan yeterli belgelerle tespit edilen sigortalı bu hastalık veya arızası sebebiyle malûllük sigortası yardımlarından yararlanamaz.

10. Soru: Memur statüsünde çalışanlar hangi koşullarda malûl sayılmaktadırlar?

Cevap: Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya duçar oldukları tedavisi imkânsız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamayacak duruma giren iştirakçilere Malûl denir ve haklarında Emekli Sandığı Kanununun malûllüğe ait hükümleri uygulanır.

11. Soru: Memur statüsünde çalışanların malûlen emeklilikten yararlanma şartları nelerdir?

Cevap: Adî malûllük aylığı, fiili hizmet müddetleri toplamına göre ve malûllük dolayısıyla vazifeden ayrıldıkları tarihteki keseneğe esas aylık veya ücretleri üzerinden aşağıda gösterilen nispetlerde bağlanır.

Asgari beş sene emekliliğe esas bir hizmette bulunmak şartıyla tedavisi gayri mümkün bir malûliyete duçar olup herhangi bir şekilde kazanç ve başkasının yardımı olmaksızın idamei hayat imkânı kalmayan adî malûllere; 15 sene fiili hizmeti bulunan malûller gibi maaş tahsis olunur. Ancak, bu maaşlar dul ve yetimlere intikal etmez.

Fiilî ve itibarî hizmet hizmetleri toplamındaki ay kesirleri tam ay sayılır. Yıl kesirlerinin her ayı için adî malûllük aylığı bağlanmasında esas tutulan vazife aylık veya ücreti tutarlarının %1`inin 12 de biri adî malûllük aylığına ayrıca eklenir.

12. Soru: Serbest meslek erbabı olarak çalışanlar hangi koşullarda malûl sayılmaktadır?

Cevap: Bağ-Kur Kanununa göre çalışma gücünün en az üçte ikisini yitirdiği tespit edilen sigortalı malûl sayılır.

Şu kadar ki, sigortalılığın başladığı tarihte malûl sayılacak derecede hastalık veya arızası bulunduğu önceden veya sonradan tespit edilen sigortalı, bu hastalık veya arızası nedeniyle malûllük sigortası yardımlarından yararlanamaz.

13. Soru: Serbest meslek erbabı olarak çalışanların malûlen emeklilikten yararlanma şartları nelerdir?

Cevap: Malûllük aylığından yararlanabilmek için;

a) Malûl sayılmak,

b) Bu kanuna göre en az 5 tam yıl sigorta primi ödemiş olmak,

c) Malûllük aylığından yararlanmak için yazılı istekte bulunmak şarttır.

Bağ-Kur`da fiili sigortalılığı devam ederken bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma gücünün en az üçte ikisini kaybedenler için 5 tam yıl sigorta primi ödemiş olmak koşulu aranmaz.

14. Soru: 1479 sayılı Bağ-Kur kanunu kapsamında bulunan bireylerin sağlık yardımından kimler yararlanır?

Cevap: a) 1475 sayılı kanuna tâbi sigortalılar ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları çocukları, ana ve babaları,

b) Yaşlılık ve malûllük aylığı almakta olanlar ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları çocukları, ana ve babaları,

c) Ölüm aylığı almakta olanlar yararlanırlar.

Ancak, diğer sosyal güvenlik kanunlarına ve özel kanunlara göre sağlık yardımlarından faydalananlar yararlanamazlar.

Sağlık hizmeti, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu , mahallî idareler, üniversiteler, kamu iktisadî teşebbüslerine ait sağlık tesisleri ile diğer sağlık tesislerinden satın almak suretiyle yürütülür.

15. Soru:  İşçi statüsünde çalışanların geçindirmekle yükümlü olduğu bireyler kimlerdir?
Cevap: Sigortalının geçindirmekle yükümlü olduğu kimseler;
a) Karısı çalışmayacak durumda malûl veya 60 yaşını doldurmuş kocası,
b)18 yaşını veya ortaöğrenim yapıyorsa 20 yaşını doldurmamış veya 18 yaşını doldurmuş olup da çalışamayacak durumda malûl erkek çocukları ile yaşları ne olursa olsun evli bulunmayan ve sosyal güvenlik kuruluşlarına tâbi olarak çalışmayan veya aylık yahut gelir almayan kız çocukları,
c) Geçici iş göremezlik ödeneği verilmesine hak kazanılan tarihten önce, sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş,yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklar,
d) Geçiminin sigortalı tarafından sağlandığı belgelenen ana ve babası, dır.

16. Soru: Devlet Memurlarının bakmakla yükümlü olduğu kişilere hangi hâllerde aile yardımı ödeneği verilmez?

Cevap: Çocuklar için aile yardımı ödeneği verilmeyecek durumlar;
a) Evlenen çocuklar,
b) 19 yaşını dolduran çocuklar, (19 yaşını bitirdiği halde evlenmemiş kız çocuklarına 25 yaşını dolduruncaya ve yüksek öğrenim yapmakta bulunan erkek çocuklar için 25 yaşını geçmemek üzere öğrenimlerini bitirinceye kadar ve çalışamayacak derecede malûllükleri resmi sağlık kurulu raporu ile tespit edilenler için süresiz olarak ödeneğin verilmesine devam olunur.)
c) Kendileri hesabına ticaret yapan veya gerçek veya tüzel kişiler yanında her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışan çocuklar (Öğrenim yapmakta iken tatil devresinde çalışanlar hariç.)
d) Burs alan veya Devletçe okutulan çocuklardır. 

17. Soru: Özürlü bir birey, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamından emekli iken vefat eden anne ya da babasına ait emekli maaşını hak kazanabilir mi?

Cevap: Ölüm tarihinde iyileştirilmesi olanaksız hastalıklarının ve veya sakatlıklarının çalışmalarına engel olduğu sağlık kurulunca onaylanacak raporla tespit edilenlere muhtaç olmaları şartıyla, ölüm tarihindeki yaşları ne olursa olsun ölüm tarihini izleyen aybaşından, sonradan bu şekilde malûl ve muhtaç duruma düştükleri anlaşılanlara kendileri veya veli veyahut vasileri tarafından Sandığa müracaat tarihlerini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.
 
Aylık almakta iken yukarıdaki açıklamalar kapsamına girmedikleri aynı şekilde anlaşılanların aylıkları, yaşları dolayısıyla aylıklarının kesilmesi gereken tarihte kesilmeyerek ödenmeye devam edilir.
 
18. Soru: Özürlü bir birey, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamından emekli iken vefat eden anne ya da babasına ait emekli maaşına hak kazanabilir mi?
 
Cevap: Çocuklardan 18 yaşını, öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmamış olan veya çalışamayacak durumda malûl bulunan ve Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına tâbi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan erkek çocuklarla yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına tâbi bir işte çalışmayan, buralardan gelir veya aylık almayan kız çocuklarının her birine aylık bağlanır.
 
19. Soru: Özürlü bir birey, 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu kapsamından emekli iken vefat eden anne ya da babasına ait emekli maaşına hak kazanabilir mi?
 
Cevap: Çocuklardan 18 yaşını (veya orta öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını) doldurmamış veya yaşları ne olursa olsun çalışamayacak durumda malûl bulunan çocukları ile geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak koşulu ile yaşları ne olursa olsun evlenmemiş kız çocuklarının her birine maaş bağlanır.



www.engelsizkariyer.com