A-  A+ A  |  Erişilebilirlik Anasayfam Yap Anasayfam Yap   Favorilerime Ekle Favorilerime Ekle Siteyi Öner Siteyi Öner 
Reklam: Engelleri aşmak için Türk Telekom hep yanınızda! Daha fazla bilgi için hemen tıklayın!
Hızlı İş Ara:         

Engelli Hakları 

Yazdır Arkadaşına Gönder    
Özel Sektör ve Kamuda Engellilerin Sosyal Güvenlik Hakları 

 

Engelli çalışanların sosyal güvenlik hakları:

1. Erken emeklilik

2. Malulen emeklilik

Bunların dışında her çalışanın sahip olduğu sosyal güvenlik hakları vardır. Bu hakların başlıkları;  iş kazası ve meslek hastalığı, analık, işsizlik, doğum, ölüm, hastalık olarak sayılabilir.

Erken Emeklilik Hakları

1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek bir çatı altında toplanmış, bu Kanunların geçerli hükümleri, 5510 sayılı Kanuna geçici maddeler olarak alınmıştır. Dolayısıyla 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce işe girmiş olanlar, işe girişte tabi oldukları Kanunlardan yararlanmaya devam edeceklerdir.

Engelli çalışanların emeklilik haklarına yönelik bilgiler

Engelli çalışanın emekli olduğunda alacağı aylık; yaşlılık aylığıdır.

Engelli çalışanlar, yaşa bağlı olmaksızın erken emekli olma hakkına sahiptir. 

Emeklilik için çalışılması gerekli sürenin belirlenmesinde önemli olan, sigortalılık başlangıç tarihidir. Emekli olunurken engel oranının değil çalışılan sürenin önemi vardır. 

Erken emekli olabilmek için; ön görülen yılın tamamlanmış, aynı zamanda prim gününün dolmuş olması gereklidir. Yani emeklilik süresi 15 yıl olan bir çalışan, 15 yılı dolmuş olmasına rağmen, istenen prim günü tam değilse, prim gününü tamamlamak için çalışmaya devam etmelidir.

Emeklilik sürelerinin hesabında erkek ve kadın çalışanlara ait bir ayrım olmasına rağmen, engelli çalışanlar arasında bu ayrım yoktur. 

Erken emeklilik talebinde bulunmak için kişinin çalışıyor durumda yani adına sigorta primi yatıyor olması zorunludur.

Emeklilik için süresi dolan engelli çalışanın erken emeklilik başvurusunun onay makamı SGK’dır.

Erken emeklilik talebinde memur, kurumuna dilekçe ile başvuru yapar. Memur tarafından kuruma verilen dilekçe;  kurum tarafından SGK Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına gönderilir.

Bağ-Kur ve SSK’lı çalışan ise, doğrudan SGK’ya başvuru yapar.

SGK, engelli çalışan adına emeklilik bildirimi yapmaz. Erken emeklilik için kanunda verilen süre dolduğunda, memur zorla emekli edilemez.

SGK Sağlık Kurulu, çalışanın engelli sağlık raporunu inceleyerek hakkında karar verir. SGK’nın başvuran hakkında karar vermesi için, engelli sağlık raporu vermeye yetkili hastanelerden alınmış bir rapor olması gerekir. SGK Sağlık Kurulu, bu raporla birlikte başvuranın engel durumu ile ilgili tıbbi belgeleri inceler ve çalışma gücü kayıp oranı belirlenir. Emeklilik başvurusunun kabul ya da reddine ilişkin karar, SGK tarafından memura kurumu aracılığı ile gelirken şahsen başvuruda şahıs adına iletilir.

Emeklilik başvurusundan önce çalışanlar, emekli olup olamayacaklarına dair ya da emeklilik sürelerinin hesabı için de SGK’ya başvuru yapabilir. Bu başvurularda izlenecek yol, yukarıdaki gibidir. Başvuruda SGK, engelli sağlık raporunun aslını ya da noter onaylı suretini isteyebilir. Rapor alınan hastane başhekimliğinin ıslak imzalı “aslı gibidir” onaylı fotokopisi, işleme alınmamaktadır.

SGK, emekli olan bazı engelli çalışanlar hakkında kontrol muayenesi kararı alabilir.

Engelli Memurun Erken Emeklilik Sürelerine Yönelik Bilgi

Engelli memurun erken emeklilik sürelerinin belirlenmesinde önemli olan tarih, 1 Ekim 2008’dir.

1 Ekim 2008 öncesi işe girmiş olan memurlar; 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabidir. Bu Kanun hükümlerine göre, işe girerken engelli olan ve işe girdikten sonra engelli hale gelen memurların emeklilik süreleri farklılık gösterir. Bu sürelerin hesabında askerlik ve doğum borçlanması ile birlikte hizmet birleştirme süreleri dikkate alınır.

Engelli memur erken emeklilik hakkından yararlanmak için, işe giriş tarihi ne olursa olsun vergi indirimi belgesi almak zorunda değildir.

1 Ekim 2008 Öncesi İşe Giren Engelli Memurun Erken Emeklilik Süreleri

5510 sayılı Yasanın Geçici 4. Maddesine göre;

a) 1 Ekim 2008 öncesi engelli olarak işe giren engelli memurlar, engel oranına bakılmaksızın; 15 yıl (5400 prim günü) dolduğunda erken emeklilik hakkı elde ederler.

b) 1 Ekim 2008 öncesi işe girmiş ancak işe girdikten sonra engelli hale gelenlerden, engel durumlarının doğuştan olduğunu belgeleyenler de 15 yıl dolduğunda erken emeklilik hakkı elde ederler.

c) 1 Ekim 2008 öncesi işe girmiş ancak işe girdikten sonra engelli hale gelenler için engel oranlarına göre emeklilik süreleri belirlenir. Buna göre;

ı) %50 ilâ %59 arasında engelli olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıl sigortalı olmakla (5760 gün),

ıı) %40 ilâ %49 arasında engelli olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıl sigortalı olmakla (6480 gün),

ııı) %60 ve üzerinde engelli olduğu anlaşılıp, malulen emeklilik hakkı alamayan sigortalılar, en az 15 yıldan beri sigortalı olmak ve en az 3600 prim günü ile

emeklilik hakkı elde ederler.

1 Ekim 2008 günü ve Sonrası İşe Giren Engelli Memurun Erken Emeklilik Süreleri

5510 Sayılı Yasanın 28. Maddesine göre;

ı) %50 ilâ %59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün,

ıı) % 40 ilâ %49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün,

ııı) İşe girmeden önce malul durumda olup bu nedenle malulen emeklilik hakkından yararlanamayanlar, en az 15yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 prim günü ile;

emeklilik hakkı elde ederler ve bu kişilere yaşlılık aylığı bağlanır.

Engelli Bağ-Kur Çalışanlarının Erken Emeklilik Sürelerine Yönelik Bilgi 

1 Ekim 2008 öncesinde Bağ-Kur’lu olan engellilere erken emeklilik hakkı tanınmamışken bu tarihten sonra Bağ-Kurlu engellilere de erken emeklilik hakkı verilmiştir.

5510 Sayılı Kanununa göre engel oranı %40 ve üzerindeki engelliler hem çalışarak hem de isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek erken emeklilik haklarını kullanabilirler.

Bağ-Kur’lu engelli çalışanların erken emeklilik vergi indirimi belgesi almak zorunluluğu yoktur. Bu kişilerin erken emeklilik talebinde bulunduklarında prim borcu bulunmaması gerekir.

Emeklilik için SGK ya şahsen başvuru esastır. SGK engelli işçi adına emeklilik bildirimi yapmaz. Erken emeklilik için kanunda verilen süre dolduğunda, engelli işçi zorla emekli edilemez.

Bağ-Kur’lular Çalışma Gücü Kayıp Oranına göre;

İlk defa sigortalı olduklarında çalışma gücü kaybı oranı %60 ve üzeri olanlar malulen emeklilik haklarını kullanamadıklarından bu kişiler engellilik erken emekliliğinden yararlanacaklardır. Ayrıca, sonradan malul olduğunu düşünüp, maluliyet başvurusu yapan ancak SGK tarafından malul kararı verilmeyenler de erken emeklilik hakkından yararlanır.

a) %60 ve daha çok olanlar 15 yıl, 3 bin 960 gün       

b) %50 – %59 arası olanlar 16 yıl, 4 bin 320 gün                      

c) %40-%49 arası olanlar     18 yıl, 4 bin 680 günde

emeklilik hakkı alırlar.

Engelli İşçilerin Erken Emeklilik Sürelerine Yönelik Bilgi

Kamu kurum ve kuruluşlarında ya da özel sektörde çalışanlarla taşerondan kadroya geçirilenler; İş Kanuna tabidirler. Ancak, maluliyet ve emeklilik işlemlerinde; 506 sayılı ve 5510 sayılı yasaya tabidirler.

İş Kanuna tabi çalışan engellilerin işe giriş tarihlerine göre ve engel oranlarına göre erken emeklilik süreleri farklılık gösterir.

1 Ekim 2008 öncesi işe girenlerin gelir vergisi indirimi alması zorunludur. Çünkü bu kişiler hakkında, 506 sayılı Yasanın geçici hükümleri uygulanır.

1 Ekim 2008 günü ve sonrasında işe girenler sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı yasaya tabi olduklarından, erken emeklilik için vergi indirimi belgesi almak zorunda değillerdir.

Vergi indirimi belgesi zorunluluğu ile ilgili hüküm şudur: 5510 Sayılı Kanunda ise hükümler şunlardır: 506 sayılı Kanunun malullük ve engellilik hükümlerine ilişkin geçiş hükümleri: “Geçici Madde 10- (Değişik ikinci fıkra: 17.4.2008-5754/71 md.) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 60. maddesinin (c) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87. maddesine göre işlem yapılır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlardan yaşlılık aylığı bağlananların aylıklarının kesilmesi ve tekrar bağlanmasında bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümler geçerlidir

Emeklilik için SGK ya şahsen başvuru esastır. SGK engelli işçi adına emeklilik bildirimi yapmaz. Erken emeklilik için kanunda verilen süre dolduğunda, engelli işçi zorla emekli edilemez.

1 Ekim 2008 öncesi işe giren işçilerin erken emeklilik sürelerine ilişkin tablo aşağıdadır.

 

1 Ekim 2008 günü ve sonrasında işe giren engelli işçilerin erken emeklilik sürelerine ilişkin tablo aşağıdadır.

 

Engellilerin Erken Emekliliğinde Özel Durumlar

Farklı sigorta kollarından çalışmış olanların emeklilik işlemlerinde hangi tabi olarak emekli olacaklarının belirlenmesinde; çalıştıkları son 7 yıla bakılır. En çok hangi sigorta kolunda çalışmış ise, o koldan emekli olur. Bu süreler birbirine eşitse; eşit hizmet sürelerinden son çalıştıkları sigorta kolundan emekli olunur.

Engelli erken emekliliğinden emekli olanlar EKPSS veya Kuraya katılım hakkına sahiptir. Bu tüm sigorta kolları için geçerlidir. Atanma gününde 65 yaşını doldurmayacak durumda olanlar, EKPSS veya kura ile atanabilirler. Sadece memur olarak emekli olan kişi, tercih yaparken, Tercih Kılavuzunda belirtilen kurumları işaretlemek zorundadır.

2. Malulen Emeklilik HakkıMalul sayılma hakkı, 5510 sayılı Yasanın 25. Maddesinde yer almaktadır. Engelli çalışanların sık sorduğu sorulardan biri “engel oranım %60’ın üzerinde, malulen emekli olur muyum” sorusudur. Burada dikkat edilmesi gereken konu; engelli sağlık raporunda verilen oranın SGK tarafından malul sayılma için gerekli olan çalışma gücü kaybı oranı olmadığıdır. Yani her engel oranı %60’ın üzerinde olan kişi, malul sayılmamaktadır. Maluliyet başvurusunda, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, çalışma gücünün en az % 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûl sayılır. 

Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün % 60'ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malûllük aylığından yararlanamaz.

Malul kararı verilip malullük aylığı bağlananlar için SGK Sağlık Kurulu, kontrol muayenesi şartı koyabilir.

Maluliyet Kararı Sağlık İncelemesi Hangi Yönetmeliğe Göre yapılır?

Kurumlara göre, bireylerin tabi oldukları maluliyet tespit işlemleri değişmektedir. Buna göre;

a) Aşağıdaki kurumlar dışında çalışan sigortalıların çalışma gücünün en az %60’ını kaybedip kaybetmediklerinin tespitinde Maluliyet Tespit Yönetmeliği, Ek-1 Hastalık Listesi,

b) Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde çalışan askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlüleri için, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği,

c) İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışan personel için,  Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği,

ç)  Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında çalışan ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi Koruma Güvenlik Görevlileri için belirlenen Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte belirtilen sağlık şartları,

d) Vazife malullüğü halinde ise, Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname,

esas alınır.

Malûllük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları

5510 sayılı yasanın 26. Maddesine göre malullük aylığı bağlanması için sigortalının;

a) SGK kararı ile malûl sayılması,

b) En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün prim gününe sahip olması, 

c) Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise en az beş yıldan beri sigortalı bulunup toplam 900 gün prim bildirilmiş olması,

c) Malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması,

hallerinde malûllük aylığı bağlanır.

Ancak, Bağ-Kur çalışanlarının, kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dâhil, prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.

 

Geçici iş göremezlik; sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama halidir.

Geçici iş göremezlik ödeneği; iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarından istirahatli bulunan sigortalıya geçici iş göremezlik sürelerinde Kurumca ödenen parasal yardımdır. 

Kontrol Muayenesi Nedir?

Yaşlılık maaşı bağlananlar, malulen emekli olanlar ya da çalışanın çocuklarından haklarında malul kararı verilenler; SGK Sağlık Kurulunca, 5510 sayılı Yasanın 94. Maddesine göre kontrol muayenesine tabi tutulabilirler. SGK, kontrol muayenesi istediği kişiyi bilgilendirir ve yeniden rapor alımı için bir hastaneye sevk belgesi düzenlenir. SGK Sağlık Kurulu, bu yeni raporu değerlendirerek, emekliliğin ya da maluliyetin devam edip etmeyeceğine karar verir. Bu karara itiraz olması halinde konu, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca değerlendirilerek karara bağlanır.

Kontrol muayenesi istenen durumlar şunlardır:

a) Kurumca yürütülen soruşturma nedeniyle,

b) Maluliyete ilişkin Kurumca verilen karar gereği,

c) Malullük, vazife malullüğü aylığı bağlanmış sigortalıların, malullük durumlarında artma veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç olduklarına ilişkin talepleri halinde,

ç) İhbar ve şikâyet halinde.

Kaynaklar:

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu

5434 Emekli sandığı Kanunu

 

Engelsizkariyer.com için hazırlayan: Ayşe Sarı |SAHİMSEN Engelliler Komisyon Başkanı

Engelsizkariyer.com’u kaynak göstermeden kopyalanması yasaktır. Copyright © 2018 Tüm Hakları Saklıdır.

 

 

 

 
yukarıya git
Yukarı


Yukarı Yukarı Site Haritası  |   Hakkımızda  |   Üyelik Avantajları  |   Gizlilik Prensibi  |   Genel Koşullar  |   İletişim  |   Medya
Copyright © 2008 Engelsizkariyer.com - Her hakkı saklıdır.
OPTİMUM DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. Türkiye İş Kurumu 42 nolu özel İstihdam bürosu lisansı ile faaliyet göstermektedir.
4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu gereğince " İŞ ARAYANLARDAN ÜCRET ALINMAYACAK VE MENFAAT TEMİN EDİLMEYECEKTİR."